Dakloze personen

Aanleiding onderzoek

Veel dak- en thuislozen kampen met verslaving en/of psychische problemen. Hun problematiek werd dan ook lang benaderd als een zorgprobleem. Inmiddels is bekend dat het verstandiger is om het als een woonprobleem te benaderen. Dat wil helaas niet zeggen dat dak- en thuisloosheid sindsdien afneemt. Geen dakloosheid meer in Nederland in 2030. De ETHOS-tellingen en het onderzoek van Significant Public (oktober 2025) laten zien dat Nederland nog ver verwijderd is van dit doel uit het Nationale Actieplan Dakloosheid (NAD, 2022). Het plan was om via een paradigmashift dakloosheid structureel te verminderen, via een forse inzet op preventie, inzet van ervaringskennis en Housing First, totdat het in 2030 tot het verleden zou gaan behoren. Helaas nemen de aantallen niet af en verschijnen zelfs nieuwe groepen daklozen, zoals arbeidsmigranten en zogenoemde economisch daklozen. Vaak eindigen zij zonder dak of thuis als hun omringende sociale netwerk uitgeput is na een lang proces van bankhoppen bij familie en vrienden. In de ETHOS-tellingen worden ook gezinnen met kinderen zichtbaar, schrijnend is dat hun aantal ook lijkt toe te nemen. Net als in het NAD wordt het Leidse programmaplan ‘Alle inwoners erbij!’ dak- en thuisloosheid vooral benaderd als woonprobleem. En uit de ETHOS-tellingen blijkt ook dat in de Leidse regio het probleem van dak- en thuisloosheid groeit. Er lopen meer mensen op straat en de ervaren overlast is toegenomen. Onder de ongeveer 700 dak- of thuislozen in de regio zijn circa 100 kinderen.

Doel van het onderzoek

De Rekenkamer wil (vooral) raadsleden in Leiden antwoord geven op vragen die ze hebben over het bestrijden van dakloosheid, om raadsleden effectiever te sturen in dit complexe probleem.

Hoofdvragen

De hoofdvraag van dit onderzoek is daarom: 

• In hoeverre benut de gemeente Leiden haar bestuurlijke (formele) én politieke (agendasetting, aandacht vragen, etc.) invloed om dakloosheid te voorkomen en te verminderen?

Dak- en thuisloosheid is uiteraard niet iets dat de gemeente in haar eentje kan aanpakken of oplossen. We kijken daarom ook naar (haar rol in) het brede netwerk van betrokken partijen, zoals dakloze mensen, woningcorporaties, zorgpartijen, andere gemeenten en werkgevers in de regio die gebruik maken van tijdelijke arbeid. 

Daarbij brengen we in beeld waar het gemeentebestuur wél en waar het niet over gaat. Concreet: wat kan de raad willen, wat en wie heeft hij daarbij nodig, en wat kan hij bij wie adresseren om dakloosheid tegen te gaan. Het onderzoek geeft dus niet zozeer een oordeel over de effectiviteit van het dakloosheidbeleid, maar inzicht in het functioneren ervan en de rol van de gemeente.

Afbakening

Zoals aangegeven bij de introductie van de deelvragen, zullen we dit onderzoek deels werkendeweg (door)ontwikkelen. Daarbij kijken we ook steeds welke afbakening mogelijk is, om de focus scherp te houden (“less is more”). Op voorhand zien we al enkele afbakeningen, die we hieronder beschrijven. 

De primaire doelgroep van dit onderzoek is de raad van Leiden. Leiden is voor Leiderdorp en Oegstgeest voor dit dossier de centrumgemeente en breder werken de gemeenten binnen Holland Rijnland gezamenlijk op wonen. We besteden in het onderzoek dan ook aandacht aan de regionale samenwerking. De raadsleden van Leiderdorp (en de andere regiogemeenten) kunnen wellicht leren van het onderzoek. Waar mogelijk maken we voor hen een vertaling. Daarnaast is het helpend als de resultaten van dit onderzoek ertoe leiden dat ook de netwerkpartners beter kunnen samenwerken met de gemeente. Daar zullen we in het onderzoek en de conclusies en aanbevelingen ook aandacht voor hebben.  
 

We richten ons onderzoek op 2022 en daarna, aansluitend het NAD en het programmaplan van de gemeente. Mocht dat te weinig opleveren dan kijken we verder terug in de tijd. 

Onderzoeksbureau

Eienne Lemmens van Prae advies en Vincent van Stipdonk voeren het onderzoek uit. Hans Arts en Marije van den Berg begeleiden het onderzoek. Beide zijn lid van de Rekenkamer

Behandeling

• Op 21 mei 2026 heeft de Rekenkamer in de commissie OS overlegd met de raad over welke vragen zij hebben bij dit onderwerp.

Opvolging

Het onderzoek loopt.